Rola dietetyka w procesie leczenia anorexia nervosa

Rola diety w leczeniu anoreksji jest niezwykle istotna, gdyż odżywienie odgrywa kluczową rolę w procesie rekonwalescencji i zdrowienia pacjentów. Dietoterapia pacjentów z jadłowstrętem psychicznym składa się z trzech etapów, a długość ich uzależniona będzie od stanu zdrowia pacjenta i jego aktywnego udziału w terapii. Wyróżnia się: fazę rozpoczęcia leczenia żywieniowego (etap 1), fazę przejściową wleczeniu żywieniowym (etap 2) oraz fazę stabilizacji ciała i stanu odżywienia (etap 3).

Dietetyk w zespole terapeutycznym zajmującym się leczeniem jadłowstrętu psychicznego zajmuje się trzema obszarami. Pierwszy dotyczy przeprowadzenia rzetelnego wywiadu żywieniowego od pacjenta oraz analizy zebranych informacji. Żywieniowiec musi wykazać się wysokim poziomem fachowej wiedzy, doświadczeniem w pracy pacjentem z zaburzeniami odżywiania oraz kompetencjami społecznymi, w tym umiejętnościami komunikacyjnymi. Ponadto dietetyk powinien potrafić budować zaufanie i relacje z pacjentem, aby wspierać go w procesie zdrowienia.

Drugim obszarem pracy dietetyka jest obiektywna i profesjonalna ocena stanu odżywienia pacjenta z jadłowstrętem z zastosowanie metod antropometrycznych. W tym zakresie pracy istotna jest współpraca z lekarzem prowadzącym, który może skierować pacjenta na badania biochemiczne, które pomogą precyzyjnie ocenić stan odżywienia.

Trzecim obszarem współpracy jest przygotowanie indywidualnego planu rehabilitacji żywieniowej. Kluczowe będzie wyrównanie niedoborów energetycznych, makroskładników (w tym białka) oraz mikroskładników, takich jak witaminy z grupy B, witamina C, A, D3, oraz składniki mineralne, m.in. wapń, magnez, żelazo, cynk i inne.

Zgodnie z wytycznymi (APA) dietetyk jest integralną częścią zespołu terapeutycznego leczenia osób chorujących na zaburzenia odżywiania, ponieważ posiada kwalifikacje wystarczające do prowadzenia medycznej rehabilitacji żywieniowej. Działania dietetyka powinny mieścić się w granicy jego kompetencji zawodowych, a jego wiedza o zaburzeniach odżywiania umożliwiać rozumienie psychodynamiki tych jednostek chorobowych. Dla efektywniejszej rehabilitacji żywieniowej przydatne mogłyby być umiejętności z zakresu terapii poznawczo-behawioralnej czy metod motywacyjnych (8). Zadania dietetyka w terapii zaburzeń odżywiania:

1. Zidentyfikowanie problemów żywieniowych, które mają wpływ na stan zdrowia i odżywiania, w tym także zachowania typowe dla zaburzeń odżywiania:

wykonanie pomiarów antropometrycznych zgodnie z ustaloną procedurą,
interpretacja danych biochemicznych;
ocena diety, zachowań oraz postaw i przekonań dotyczących masy ciała, kształtu sylwetki oraz jedzenia;
ocena występowania zachowań: ograniczenie jedzenia, epizody objadania się, rytuały związane zjedzeniem, impulsy i poziom kontroli nad jedzeniem, wymioty lub inne zachowania kompensacyjne, występowanie nadmiernej aktywności;
diagnoza dietetyczna i plan rehabilitacji żywieniowej spójny z ogólną koncepcją całej terapii.

2. Interwencje żywieniowe polegające na wyliczeniu i monitorowaniu poziomu energii, wielkość spożycia makroskładników oraz wyznaczenie indywidualnych celów do normalizacji zachowań żywieniowych niezbędnych do restytucji masy ciała:

zapewnienie odpowiedniej jakości diety, regularności spożywanych posiłków oraz zwiększenie ilości asortymentu spożywanych produktów,
uwzględnienie sygnałów głodu i sytości oraz do stosowania suplementacji,
zapewnienie wsparcia psychicznego i pozytywnego wzmocnienia,
opracowanie szczegółowego planu żywienia,
wskazówki dla pacjenta i rodziny sugerujące wybór produktów spożywanych z uwzględnieniem indywidualnych preferencji stanu zdrowia możliwości pacjenta i dostępności produktów.

3. Monitorowanie przebiegu terapii żywieniowej w tym ocena spożycia energii i składników odżywczych oraz ewentualnej modyfikacji w razie potrzeby:

monitorowanie tempa przyrostu masy ciała oraz dostosowanie wielkości spożycia dla utrzymania masy ciała,
komunikowanie postępów terapii żywieniowej pozostałym członkom zespołu terapeutycznego i dostosowanie terapii żywieniowej do ogólnego planu leczenia.

4. Współudział w ogólnym planie leczenia to doradzenie zespołowi w zakresie zwiększenia tolerancji planu żywienia i lub zaleceń żywieniowych suplementacji w celu zapewnienia maksymalnego wchłaniania zminimalizowania interakcji między lekami a składnikami odżywczymi oraz skierowanie na dalsze leczenie w razie potrzeby:

współpraca z zespołem terapeutycznym przy określeniu celów,
komunikowanie potrzeb w zakresie terapii żywieniowej,
przekazywanie informacji w zakresie terapii żywieniowej innym członkom zespołu terapeutycznego oraz rodzinie pacjenta,
opracowanie zaleceń zgodnie z aktualną wiedzą i na podstawie uznanej literatury specjalistycznej.

Dudkiewicz A, Grzelak T. Dietoterapia doustna u pacjentów z anoreksją. Psychiatr Psychol Klin. 2016; 16(2): 104–109.
Jaworski M, Klimkowska K, Różańska K, Fabisiak A. Rehabilitacja żywieniowa w jadłowstręcie psychicznym: rola i zakres pracy dietetyka w zespole terapeutycznym. Med Og Nauk Zdr. 2017; 23(2): 122–128.
Brytek – Matera A. Psychodietetyka. PZWL, Warszawa 2020